Katarakt Ameliyatı Nedir?

Katarakt ameliyatı; göz merceğinin şeffaflığını yitirerek bulanıklaşması sonucu oluşan kataraktın cerrahi yolla uzaklaştırılıp yerine yapay bir göziçi merceği (intraoküler lens) yerleştirilmesi işlemidir. Dünya genelinde yılda 25 milyonun üzerinde uygulanan katarakt cerrahisi, modern tıbbın en sık gerçekleştirilen ve en başarılı ameliyatlarından biridir.

Katarakt; göz merceğini oluşturan proteinlerin yaşlanma, oksidatif stres, travma ya da sistemik hastalıklara bağlı olarak denatüre olması ve mercek fibrillerinin düzeninin bozulması sonucu gelişir. Optik saydamlığı kaybeden mercek, ışığın retinaya net odaklanmasını engeller; kişi bulanık, sisli ya da parlamalı bir görüntü deneyimler.

Tek kesin tedavi cerrahidir. Günümüzde damla, ilaç veya bitkisel yöntemlerle kataraktın gerilemesi bilimsel olarak kanıtlanmış değildir.

Katarakt Ameliyatı Ne Zaman Yapılmalıdır?

Ameliyat zamanlaması, görme keskinliği eşiğine değil hastanın yaşam kalitesine ve klinik bulgulara göre belirlenir.

Ameliyat Önerilen Durumlar

• Düzeltilmiş görme keskinliğinin 0,5'in (5/10) altına düşmesi

• Günlük aktivitelerde (okuma, araç kullanma, merdiven inip çıkma) belirgin güçlük

• Parlama, halo ve gece görüşünde ciddi bozulma

• Glokom veya diyabetik retinopati gibi eşlik eden hastalıkların göz dibi muayenesini engellediği durumlar

• Geç olgunlaşmış (hipermatur) katarakt ya da fakoanafilaktik üveit riski

Kataraktta Erken Müdahalenin Önemi

Kataraktın erken evrede ameliyat edilmesi; fakoemülsifikasyon süresini kısaltır, endotel hücresi kaybını azaltır ve premium intraoküler lens hesaplamalarında daha yüksek doğruluk sağlar. Geciktirilen kataraktlarda mercek sertleşmesi, ameliyat süresini ve komplikasyon riskini artırır.

Katarakt Ameliyatı Öncesi Gün

• Ameliyat öncesi 6–8 saat katı gıda, 2–4 saat sıvı alınmaması gerekmektedir
• Göz damlası kullanıyorsanız ameliyat sabahı da kullanmaya devam edilmeli, değişiklikler için cerrahınızla görüşülmelidir
• Kan sulandırıcı ilaçlar hakkında cerrahınız ve dahiliye uzmanınızla birlikte karar verilmelidir
• Ameliyat günü araç kullanmak yasaktır; bir yakınınızın eşliğinde bulunmanız gerekmektedir

Katarakt Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Fakoemülsifikasyon (FAKO) Yöntemi

Günümüzde altın standart katarakt cerrahisi yöntemi fakoemülsifikasyondur (FAKO). Halk arasında "dikişsiz lazer katarakt ameliyatı" olarak bilinen bu yöntemin teknik adı, ultrasonik enerjinin kataraktı parçalamak ve aspire etmek için kullanıldığı prosedürü tanımlar.

FAKO yöntemi gerçek anlamda lazer değil, ultrasonik enerji kullanan bir yöntemdir. "Lazerle katarakt ameliyatı" tanımlaması halk arasında yaygınlaşmış bir kavram kargaşasıdır. Femtosaniye lazer destekli katarakt cerrahisi (FLACS) ise fakoemülsifikasyonun belirli aşamalarını otomatize eden ayrı ve tamamlayıcı bir teknolojidir.

Katarakt Ameliyatı Adımları — Aşama Aşama

1. Anestezi: Topikal (damla) anestezi standart yaklaşımdır. Gözün yüzeyi uyuşturulur; hasta ameliyat boyunca uyanıktır ancak ağrı hissetmez.
2. Korneal Kesi: Limbus bölgesinde 2,0–2,4 mm genişliğinde ana kesi açılır. Dikişe gerek duyulmadan kendi kendine kapanır.
3. Anterior Kapsüloreksis: Ön lens kapsülünün sirküler olarak açılması. Boyut ve merkezasyon ilerleyen aşamalar için kritiktir. Hidrodiseksiyon ve Hidrodelinasyon: BSS enjeksiyonuyla mercek korteksi kapsülden ayrıştırılır.
4. Fakoemülsifikasyon: 40.000 Hz ultrasonik titreşimle mercek nükleusu parçalanır ve aspire edilir. Eş zamanlı irrigasyon göz içi basıncını dengede tutar.
5. Korteks Aspirasyonu: Kalan korteks materyali aspirasyon/irrigasyon kanülüyle temizlenir.
6. Arka Kapsül Parlatma: Posterior kapsül epitelyal hücre rezidüleri temizlenerek sekonder katarakt riski azaltılır.
7. Viskoelastik Dolum: Kapsüler torba içine lens yerleştirilecek alan güvenli biçimde açılır.
8. İntraoküler Lens İmplantasyonu: Katlanabilir lens enjektörle kapsüler torbaya yerleştirilir; açılarak merkeze oturur.
9. Viskoelastik Temizleme ve Kesi Hidrasyon: Göziçi viskoelastik aspire edilir; korneal kesiler hidrasyon ile su geçirmez hale getirilir.
10. Antibiyotik Profilaksisi: ESCRS kılavuzları doğrultusunda intraoküler antibiyotik verilmesi endoftalmit riskini önemli ölçüde azaltır.

Femtosaniye Lazer Destekli Katarakt Cerrahisi (FLACS)

FLACS, fakoemülsifikasyonun ilk üç aşamasını (korneal kesi, kapsüloreksis, nükleus pre-fragmentasyonu) femtosaniye lazerle otomatize eder. Potansiyel avantajları arasında kapsüloreksisin boyut ve şeklinde daha yüksek tekrarlanabilirlik ve azalan kümülatif ultrason enerjisi sayılabilir. Bununla birlikte güncel literatür, FLACS'ın standart FAKO'ya kıyasla klinik sonuçlar açısından net üstünlüğünü ortaya koyamamaktadır.

Katarakt Ameliyatı Ne Kadar Sürer?

Teknik ameliyat süresi, deneyimli bir cerrah tarafından komplikasyonsuz bir olguda 10–20 dakika arasında tamamlanır. Ameliyathane hazırlığı, sterilizasyon ve hasta hazırlığı dahil toplam süre 45–60 dakikaya ulaşabilir.

Ameliyat Süresini Uzatabilecek Faktörler

• İleri ya da olgunlaşmış (sert) katarakt — daha fazla ultrason enerjisi gerektirir

• Dar pupilla — dilatasyon güçlüğü, iris retraktörleri gerektirebilir

• Psödoeksfoliyasyon sendromu veya Marfan sendromuna bağlı zonüler zayıflık

• Korneal opasite ya da yetersiz görüş alanı

• Daha önce geçirilmiş göz ameliyatı

• Derin orbita anatomisi veya küçük göz (mikroftalmi)

Göziçi Mercek (İntraoküler Lens) Seçimi

İntraoküler lensin doğru seçimi, ameliyat kadar kritik bir adımdır ve hasta memnuniyetini doğrudan belirler.

Dikkat: Multifokal Lens Kimlere Uygun Değil?

Gece araç kullanan profesyoneller, makula patolojisi, glokom veya ciddi kuru göz varlığında multifokal lens kontrendike sayılabilir. Lens seçimi mutlaka detaylı muayene sonrası cerrahınızla birlikte yapılmalıdır.

Katarakt Ameliyatı Zor mu? Risk ve Komplikasyonlar

Katarakt ameliyatı, deneyimli bir cerrah ve uygun donanımla yürütüldüğünde düşük komplikasyon riskine sahip bir prosedürdür. Bununla birlikte her cerrahi gibi riskleri mevcuttur.

İntraoperatif Komplikasyonlar

Postoperatif Komplikasyonlar

Erken Dönem (İlk Hafta)

• Kornea ödemi ve geçici görme bulanıklığı — genellikle 3–5 günde geriler

• Artmış göz içi basıncı — artık viskoelastik veya steroid yanıtı

• Üveit — hafif ön kamara reaksiyonu; topikal kortikosteroidle kontrol edilir

• Endoftalmit: Nadir ancak görme açısından yıkıcı bir komplikasyondur. Görülme sıklığı %0,025–0,05 düzeyindedir; ani görme kaybı, ağrı ve kızarıklık durumunda derhal başvurulmalıdır.

Geç Dönem

• Posterior Kapsül Opasifikasyonu (PKO / "İkincil Katarakt"): En sık görülen geç komplikasyondur. YAG lazer kapsülotomi ile 1–2 dakikada giderilebilir.

• Kistoid maküla ödemi (Irvine-Gass sendromu)

• İntraoküler lens dislokasyonu — geç psödoeksfoliyasyon veya travmaya bağlı

• Retina dekolmanı — riski yüksek miyoplarda artmaktadır

Ameliyat Sonrası: İyileşme Süreci

Ameliyattan Hemen Sonra

Katarakt Ameliyatı Sonrası İle İlgili Bilgi Almak İçin Tıklayın

• Göz, şeffaf koruyucu bir kapakla korunur; ilk gece bu kapak takılı kalır

• Hafif yanma, yaşarma ve ışığa duyarlılık normaldir

• Aynı gün eve dönülebilir; araç kullanılmaz

İlk 24–72 Saat

• Görme henüz net olmayabilir; birkaç gün içinde belirgin iyileşme beklenir

• Sert katarakt olgularında kornea ödemi nedeniyle görme bulanıklığı 3–5 gün sürebilir

• İlk gün kontrolü zorunludur — göz içi basıncı, ön kamara reaksiyonu ve lens pozisyonu değerlendirilir

İlk Hafta

• Damlalar: Topikal antibiyotik + kortikosteroid + NSAI (protokol cerrahınıza göre değişir)
• Göze su, sabun ve yabancı madde teması kesinlikle önlenir
• Ağır egzersiz, eğilme ve kaldırma yasaktır
• Göz ovmak kontrendikedir

İlk Ay

• Görme haftadan haftaya stabilize olur; 3–4. haftada son düzeye ulaşılır
• Gözlük ihtiyacı varsa 4–6. hafta sonra numaraya bakılır
• Hafif batma ve kuru göz ilk ay boyunca devam edebilir; yapay gözyaşı desteği önerilir

Uzun Dönem

• Akıllı lens yerleştirilmişse nöroadaptasyon süreci 4–12 hafta alabilir

• Yıllık göz kontrolleri; glokom, maküla hastalıkları ve posterior kapsül opasifikasyonu açısından ihmal edilmemelidir

Eşlik Eden Hastalıklarda Katarakt Cerrahisi

Diyabetik Retinopati ve Katarakt

Diyabetik hastada katarakt cerrahisi retina görünümünü iyileştirmesi bakımından önemlidir; ancak diyabetik maküler ödemin kötüleşmesi riski mevcuttur. Preoperatif panretinal fotokoagülasyon ya da anti-VEGF tedavisinin tamamlanması ve ameliyat zamanlamasının retina uzmanıyla birlikte planlanması önerilir.

Sarı Nokta (Makula Dejenerasyonu) ve Katarakt

Güncel literatür, katarakt ameliyatının yaşa bağlı maküla dejenerasyonunu doğrudan hızlandırdığına dair kanıt sunmamaktadır. Makula patolojisinin varlığında multifokal lens seçiminden kaçınılmalı; hasta postoperatif görme beklentisi açısından gerçekçi biçimde bilgilendirilmelidir.

Glokom ve Katarakt

Dar açılı gözlerde fakoemülsifikasyon ön kamara açısını derinleştirerek glokom kontrolüne katkı sağlayabilir. Eş zamanlı minimal invaziv glokom cerrahisi (MIGS) prosedürleri seçilmiş hastalarda göz içi basınç kontrolünü iyileştirebilir.

Başarıyı Etkileyen Faktörler

• Cerrahın deneyimi ve eğitimi: Komplikasyon yönetimi ve teknik yetkinlik
• Yüksek çözünürlüklü biyometri ve formül seçimi: Kesin ölçüm ve güncel IOL hesaplama formülleri
• Premium, onaylı intraoküler lensler: FDA veya CE onaylı; optik kalitesi kanıtlanmış implantlar
• Tek kullanımlık steril malzeme: Endoftalmit profilaksisi için zorunlu
• Ameliyathane hijyen standartları: Lamineer hava akışı ve asepsi protokollerine uyum
• Postoperatif takip uyumu: Hasta damla kullanım disiplini ve kontrol muayenelerine devam

Randevu ve İletişim

Prof. Dr. Nilüfer Berker — Göz Kliniği

Telefon: +(90) 538 404 11 45

E-posta: drniluferberker@gmail.com

Web: www.niluferberker.com

Adres: Kızılırmak Mah. 1450 Sok. ATM Plaza B Blok No: 1/75

Çukurambar — Çankaya / Ankara

Uzmanlık Alanları: Katarakt Cerrahisi · Retina Hastalıkları · Retina Cerrahisi · Üveit Tedavisi

Kaynaklar ve Bilimsel Referanslar

• Lundström M, et al. Risk factors for refractive error after cataract surgery. J Cataract Refract Surg. 2018.

• ESCRS Endophthalmitis Study Group. Prophylaxis of postoperative endophthalmitis following cataract surgery. J Cataract Refract Surg. 2007.

• Trikha S, et al. The journey to femtosecond laser-assisted cataract surgery. Eye. 2013.

• Bastawrous A, et al. Posterior capsule opacification. BMJ Open Ophthalmology. 2021.

• American Academy of Ophthalmology. Preferred Practice Pattern: Cataract in the Adult Eye. 2021.

• Barrett GD. An improved universal theoretical formula for intraocular lens power prediction. J Cataract Refract Surg. 1993.

Bu içerik T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik kapsamında hazırlanmıştır

Katarakt Ameliyatı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular