ACİL DURUM UYARISI
Ani ışık çakmaları, görüş alanında ani kararmalar veya 'perde inmiş' hissi geliştiğinde saatler içinde göz acil servisine başvurulmalıdır. Retina dekolmanı tıbbi bir acil durumudur; her geçen saat kalıcı görme kaybı riskini artırır.
Yasal Uyarı
Bu sayfadaki bilgiler genel tıbbi bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup bireysel tanı ve tedavi önerisi niteliği taşımamaktadır. Tanı ve tedavi için mutlaka uzman hekime başvurunuz.

Retina Dekolmanı Nedir?

Retina dekolmanı; gözün iç yüzeyine yapışık olan ışığa duyarlı sinir dokusu retinanın bu yüzeyden ayrılmasıdır. Retina, beyne görsel sinyaller gönderen yaklaşık 0,5 mm kalınlığında nöral bir tabakadır. Gözün arka kutbunu döşeleyen bu dokunun beslenmesi, altındaki retina pigment epiteli (RPE) ve koroid damarları aracılığıyla sağlanır.
Retina, kendi damar yapısından bağımsız olarak büyük ölçüde koroidal difüzyonla beslenir. Retina dekolmanında bu beslenme bağlantısı kesilir; oksijen ve glikozdan yoksun kalan fotoreseptör hücreleri (koni ve basil) dakikalar içinde metabolik baskıya girmeye başlar, saatler ile günler içinde geri dönüşümsüz hasar gelişebilir.
Bu nedenle retina dekolmanı gerçek bir göz acilidir. Tedavi edilmediğinde etkilenen alanda kalıcı görme kaybı kaçınılmazdır.

İçindekiler

• Retina Dekolmanı Nedir?
• Retina Dekolmanı Türleri
• Retina Dekolmanı Neden Olur? Risk Faktörleri
• Değiştirilemez Risk Faktörleri
• Değiştirilebilir / Tetikleyici Faktörler
• Kimler Risk Grubundadır?
• Retina Dekolmanı Belirtileri
• Yırtık / Başlangıç Evresindeki Belirtiler
• Işık Çakmaları (Fotopsi)
• Uçuşan Cisimler (Floatör) — Ani Artış
• Kurum Yağması
• Dekolman Evresindeki Belirtiler
• Görme Alanında Perde / Gölge
• Retina Dekolmanı Nasıl Görür?
• Hangi Belirtiler Anlık Acil Başvuruyu Gerektirir?
• Nasıl Teşhis Edilir?
• Dilate Fundus Muayenesi
• B-Mod Ultrasonografi
• Optik Koherens Tomografi (OCT)
• Görme Alanı ve Elektrofizyoloji
• Retina Dekolmanı Tedavisi
• Profilaktik Lazer Retinopeksi
• Pnömatik Retinopeksi
• Skleral Çökertme (Buckle) Ameliyatı
• Vitrektomi (Pars Plana Vitrektomi — PPV)
• Gaz mı, Silikon mu?
• Vitrektomi: Ameliyat Öncesi, Sırası ve Sonrası
• Ameliyat Öncesi Hazırlık
• Ameliyat Günü
• Ameliyat Sonrası Bakım ve Pozisyon
• Ameliyat Sonrası Yatış Pozisyonu: Neden Bu Kadar Önemli?
• İlk Hafta
• İlk Ay
• Uzun Dönem
• Retina Dekolmanı Kör Eder mi?
• Erken Müdahalenin Önemi
• Retina Dekolmanından Korunmak Mümkün mü?
• Prof. Dr. Nilüfer Berker'in Vitreoretinal Cerrahi Yaklaşımı
• Retina Dekolmanı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Retina Dekolmanı Türleri

Retina dekolmanı, sıvının subretinal alana (retina ile RPE arasına) nasıl girdiğine göre üç ana türe ayrılır:

Klinik pratikte en sık karşılaşılan tür regmatojenik dekolmandır. Traksiyonel ve ekssudatif türler altta yatan hastalığa yönelik tedaviyi de gerektirir.

Retina Dekolmanı Neden Olur? Risk Faktörleri

Retina dekolmanının gelişiminde temel patofizyolojik süreç çoğu zaman vitreus cisminin arka kutuptan ayrılmasıyla (posterior vitreus dekolmanı — PVD) başlar. PVD genellikle 50 yaş sonrası fizyolojik bir süreçtir; ancak yüksek miyopili gözlerde çok daha erken yaşlarda ortaya çıkabilir.

Değiştirilemez Risk Faktörleri

• Yüksek miyopi (−5 dioptri ve üzeri): Uzamış aksiyel uzunluk retinayı inceltir; periferik retina dejenerasyonları ve yırtık riski anlamlı ölçüde artar

• İleri yaş: Vitreus sinerezisi ve PVD insidansı 60 yaş sonrasında belirgin biçimde yükselir

• Aile öyküsü: Birinci derece akrabada retina dekolmanı öyküsü riski artırır

• Lattis dejenerasyonu: Retinanın periferinde görülen incelme alanları; yırtık için zemin hazırlar

• Afaki veya psödofaki: Lens alınmış ya da intraoküler lens takılmış gözlerde risk artmıştır

Değiştirilebilir / Tetikleyici Faktörler

• Göz içi cerrahi (özellikle vitrektomi veya katarakt ameliyatı)

• Künt veya penetran göz travması

• Retina yırtıklarının tedavi edilmeden bırakılması

• Kontrol altına alınamamış diyabet (traksiyonel dekolman için)

• Kontrol altına alınamamış üveit (ekssudatif dekolman için)

Kimler Risk Grubundadır?

Yüksek miyopisi olanlar, göz ameliyatı geçirenler, ailede retina dekolmanı öyküsü bulunanlar ve kontakt spor yapanlar yılda en az bir kez dilate göz dibi muayenesi yaptırmalıdır. Herhangi bir belirtide acil başvuru gecikmeden yapılmalıdır.

Retina Dekolmanı Belirtileri

Retina dekolmanı belirtileri ağrısız gelişir. Bu özelliği, hastaların semptomları hafife almasına ve başvuruyu geciktirmesine yol açabilir. Belirtiler tipik olarak yırtık aşamasında başlar ve dekolmanın ilerlemesiyle ağırlaşır.​​​​

Yırtık / Başlangıç Evresindeki Belirtiler

Işık Çakmaları (Fotopsi)

Gözün içinde, özellikle karanlık ortamlarda ve göz hareketiyle belirginleşen şimşek veya flaş benzeri parlamalar; vitreus cisminin retinayı mekanik olarak çektiğinin erken habercisidir. Periferik vitreoretinal traksiyon, fotoreseptörleri mekanik yolla uyararak bu yanıltıcı ışık algısına neden olur.

Uçuşan Cisimler (Floatör) — Ani Artış

Görüş alanında hareket eden noktalar, iplikler veya örümcek ağı benzeri şekiller vitröz içindeki yoğunlaşmaları yansıtır. Floatörler kronik miyopide yıllarca var olabilir; ancak sayı ve yoğunlukta ani artış — özellikle ışık çakmalarıyla eş zamanlı — retina yırtığının güçlü göstergesidir.

Kurum Yağması

Görüş alanında kırmızı-kahverengi noktaların aniden artması, retina yırtığına eşlik eden küçük bir kanamanın belirtisi olabilir. Bu bulgu kendi başına acil muayeneyi zorunlu kılar.

Dekolman Evresindeki Belirtiler

Görme Alanında Perde / Gölge

Periferden başlayan ve zamanla merkeze doğru ilerleyen koyu gölge ya da perde hissi, retinanın ayrıldığını gösterir. Gölgenin yönü, dekolmanın hangi kadranla başladığına işaret eder: alt kadranda perde hissi, genellikle üst retinada yırtık bulunduğunu düşündürür.

Retina Dekolmanı Nasıl Görür?

Makülayı henüz etkileyen bir dekolmanda santral görme (okuma keskinliği) korunurken periferik alan daralır. Makülaya uzanmış ya da makülayı tutan dekomanslarda merkezi görme de kaybolur; hasta 'hiçbir şey göremiyorum' veya 'her şey bulanık' şeklinde tanımlar. Nesneler bozuk, çarpık (metamorfopsi) ya da daha küçük (mikropsi) görünebilir.

Hangi Belirtiler Anlık Acil Başvuruyu Gerektirir?

Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı geliştiğinde aynı gün göz acil servisine başvurulmalıdır:

• Ani ve çok sayıda yeni floatör (uçuşan cisim)
• Işık çakmaları (fotopsi), özellikle karanlıkta belirginleşen
• Görüş alanında perde, gölge veya karartı
•  Merkezi görmede ani bozulma veya kayıp

Her geçen saat, makülayı etkileyen dekolman riskini ve geri dönüşümsüz görme kaybı olasılığını artırır.

Nasıl Teşhis Edilir?

Retina dekolmanı tanısı esas olarak klinik muayeneye dayanır; destekleyici görüntüleme yöntemleri teşhisi doğrular ve cerrahi planlamaya katkı sağlar.

Dilate Fundus Muayenesi

Göz bebeği midriyatik damlalarla genişletildikten sonra oftalmoskopi ve biyomikroskopik muayene (indirekt oftalmoskop + skleral depresyon) ile tüm retina periferisi değerlendirilir. Yırtığın yeri, boyutu, dekolmanın sınırları ve makülayı etkileyip etkilemediği bu muayenede belirlenir.

B-Mod Ultrasonografi

Korneal opasite, katarakt veya vitröz hemorajinin fundus görünümünü engellediği olgularda B-mod ultrason tanıyı doğrular. Retinanın ekoik, dalgalı hiperekojenik bandı optik sinirde sabit kalırken hareketli görünmesi karakteristik bulgudur.

Optik Koherens Tomografi (OCT)

Makülayı etkileyen ya da makülaya yakın dekolmanlarda OCT; subretinal sıvı miktarını, fotoreseptör tabaka bütünlüğünü ve makülayı tutar dekolman varlığını milimetrik hassasiyetle gösterir. Ayrıca postoperatif dönemde anatomi ve fonksiyon takibinde de kullanılır.

Görme Alanı ve Elektrofizyoloji

Kronik olgularda görme alanı analizi (perimetri) dekolmanın fonksiyonel etkisini sayısal olarak ortaya koyar. Elektroretinografi (ERG) fotoreseptör fonksiyonunu değerlendirmek için seçilmiş olgularda kullanılabilir.

Retina Dekolmanı Tedavisi

Retina Dekolmanı tedavisi; dekolmanın türüne, yaygınlığına, yırtığın yerine ve makülayı etkileyip etkilemediğine göre planlanır. Yalnızca yırtık varsa (henüz dekolman gelişmemişse) lazer ile koruyucu tedavi mümkündür. Dekolman gerçekleştikten sonra cerrahi müdahale zorunludur.

Profilaktik Lazer Retinopeksi

Retina yırtığı tespit edildiğinde, henüz anlamlı subretinal sıvı yoksa, argon lazer ile yırtığın çevresi 'çitlenerek' dekolman engellenir. İşlem poliklinik ortamında, topikal anestezi altında, 10–20 dakikada tamamlanır. Lazer enerjisi yırtık kenarlarında koryoretinal yapışma oluşturur; iyileşme 10–14 günde tamamlanır.

Lazer tedavisinin başarısı hızlı müdahaleye bağlıdır. Yırtık çevresinde subretinal sıvı birikmeye başladıysa lazer tek başına yeterli olmayabilir.

Pnömatik Retinopeksi

Seçilmiş olgularda (genellikle üst kadran, tek yırtık, taze dekolman) göze ekspansil gaz enjeksiyonu yapılır. Gaz baloncuğu yüzdüğü bölgedeki yırtığı kapatarak subretinal sıvının emilmesine olanak tanır. Eş zamanlı veya ardından lazer ya da kriyoterapi ile kalıcı yapışma sağlanır. Hasta belirli bir pozisyonda yatmak zorundadır; gaz haftalar içinde kendiliğinden rezorbe olur.

Skleral Çökertme (Buckle) Ameliyatı

Göz dışından uygulanan silikon bant ya da sünger materyali ile sklera içe doğru bastırılarak vitreoretinal traksiyon azaltılır ve yırtık kapatılır. Özellikle genç hastalarda, şeffaf vitreusun korunmasının önemli olduğu olgularda ve vitrektominin riskinin yüksek olduğu durumlarda tercih edilir.

Vitrektomi (Pars Plana Vitrektomi — PPV)

Günümüzde retina dekolmanı cerrahisinde en yaygın kullanılan yöntemdir. Prof. Dr. Nilüfer Berker'in uzmanlık alanlarından biri olan vitreoretinal cerrahi kapsamında değerlendirilen bu prosedür şu aşamaları içerir:

• Pars plana kesiler: 23–27 gauge (0,4–0,7 mm) insizyonlarla göze girilir. Bu mikrokesiler dikişsiz kapanır.
• Vitreus temizleme: Vitröz kesici (vitrektom) ile vitreusun tamamı veya büyük bölümü alınır; retina üzerindeki traksiyon kaldırılır.
•  Subretinal sıvı drene etme: Retina altındaki sıvı perflorokarbon sıvısı (PFCL) veya aktif drenaj yoluyla uzaklaştırılır; retina yerine oturur.
• Lazer fotokoagülasyon: Yırtıkların çevresi ve dekolman sınırı lazerle pekiştirilerek kalıcı koryoretinal yapışma sağlanır.
• Tamponat yerleştirme: Retinanın yerinde tutulması için göz içine gaz (SF6, C3F8) veya silikon yağı yerleştirilir.
• Kesiler kapatılır; gerekirse konjonktiva sütüre edilir.

Gaz mı, Silikon mu?

Gaz tamponatlar zamanla kendiliğinden rezorbe olur (SF6 ~ 2 hafta, C3F8 ~ 6–8 hafta). Silikon yağı kalıcı olarak yerinde kalır; genellikle 3–6 ay sonra ayrı bir ameliyatla çıkarılır. Silikon yağı; karmaşık dekolmanlar, büyük yırtıklar veya tekrarlayan dekolmanlar için tercih edilir.

Vitrektomi: Ameliyat Öncesi, Sırası ve Sonrası

Ameliyat Öncesi Hazırlık

• Dilate fundus muayenesi ve B-mod ultrason ile yırtıkların haritası çıkarılır
• OCT ile makülayı tutan dekolman varlığı değerlendirilir
• Göz içi basıncı ve endotel hücre sayımı yapılır
• Sistemik antikoagülanlar ameliyat öncesi hekim önerisiyle düzenlenir
• Ameliyat öncesi 6 saat aç kalınır; araç kullanılmaz, yanınızda bir yakınınız olmalıdır

Ameliyat Günü

Vitrektomi ameliyathane koşullarında gerçekleştirilir. Yetişkin hastalarda çoğunlukla lokal/bölgesel anestezi (retrobulber veya peribulber blok) tercih edilir; ancak genel anestezi de uygulanabilir. Ameliyat süresi dekolmanın karmaşıklığına göre 45 dakika ile 2–3 saat arasında değişir.

Ameliyat Sonrası Bakım ve Pozisyon

Ameliyat sonrası dönemdeki en kritik konulardan biri yatış pozisyonudur.

Ameliyat Sonrası Yatış Pozisyonu: Neden Bu Kadar Önemli?

Göze gaz tamponat konulduğunda, gazın yüzdüğü pozisyon yırtık üzerine kapak gibi baskı uygulaması esastır. Yırtık üst kadranda ise yüz aşağı (prone), alt kadranda ise sırt üstü veya yan yatış gerekebilir. Cerrahın önerdiği pozisyonu günde en az 16 saat, genellikle 5–10 gün sürdürmek anatomi başarısını doğrudan etkiler. Bu süre boyunca yüz yüze uyku yastıkları kullanılabilir.

İlk Hafta

• Göz damlası protokolü: Topikal antibiyotik + kortikosteroid + siklopleji (cerrahın reçetesine göre)
•  Göze dokunmak, ovmak, su kaçırmak kesinlikle yasaktır
•  Ağır kaldırma, eğilme ve yoğun fiziksel aktiviteden kaçınılır
•  Ertesi gün kontrolü zorunludur

İlk Ay

• Görme yavaş yavaş iyileşir; maküla tutulumuna göre net görme haftalar ile aylarda gelişir
• Gaz tamponat kullanılmışsa göz içinde gaz balonu küçülürken görme değişkenlik gösterebilir — bu normaldir
• Uçak seyahati gaz tamamen rezorbe olana dek YASAKTIR; basınç değişikliği göz içi basıncını tehlikeli ölçüde artırabilir
• Silikon yağı çıkarılacak olgularda 3–6. ayda yeniden değerlendirme yapılır

Uzun Dönem

• Görsel iyileşme 6–12 aya kadar sürebilir; maküla tutulumu varsa bu süre uzar
•  Makülayı tutan dekolmanlarda son görme, başlangıç muayene bulgularına ve makülada kaldığı süreye bağlıdır
•  Yıllık göz kontrolleri; karşı gözün periferik retina muayenesi de dahil olmak üzere sürdürülmelidir

Retina Dekolmanı Kör Eder mi?

Evet — tedavi edilmeyen retina dekolmanı kalıcı körlüğe yol açar. Retina hücrelerinin beslenmesi kesildiğinde fotoreseptörler geri dönüşümsüz biçimde hasar görür. Makülayı tutmayan dekomanslarda ise erken cerrahi ile merkezi görme korunabilir.

Erken Müdahalenin Önemi

Makülayı henüz tutmayan bir retina dekolmanında 24–48 saat içinde yapılan ameliyat, hastaların büyük çoğunluğunda işlevsel görmenin korunmasını sağlar. Bu pencere kapandığında prognoz belirgin biçimde kötüleşir.

Retina Dekolmanından Korunmak Mümkün mü?

Tüm retina dekolmanları önlenemez; ancak risk faktörleri bilinirse ve periyodik muayeneler sürdürülürse önemli bir bölümü yırtık aşamasında yakalanarak lazerle tedavi edilebilir.

• Risk grubundaysanız yılda en az bir kez dilate retina muayenesi yaptırın
•  Yeni veya artan floatör ve fotopside gecikmeden göz hekimine başvurun
•  Boks, rugby gibi kontakt sporlarında göz koruyucu kullanın
•  Diyabeti iyi kontrol altında tutun; HbA1c takibini ihmal etmeyin
•  Katarakt ameliyatı öncesinde retina muayenesini ihmal etmeyin
• Karşı gözünüzün periyodik muayeresini aksatmayın — retina dekolmanı geçirenlerde karşı gözde yırtık riski artmıştır

Prof. Dr. Nilüfer Berker'in Vitreoretinal Cerrahi Yaklaşımı

Prof. Dr. Nilüfer Berker, 1996'dan bu yana sürdürdüğü akademik kariyerinde retina cerrahisini ve vitreoretinal hastalıkları uzmanlık merkezi olarak belirlemiştir. Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki eğitim ve araştırma deneyimiyle desteklenen bu uzmanlık; retina dekolmanı, vitreoretinal cerrahinin karmaşık vakaları, maküla deliği, epiretinal membran ve üveitik komplikasyonları kapsamaktadır.

• Retina dekolmanı ve vitrektomi cerrahisi
• Makula deliği ve epiretinal membran cerrahisi
• Diyabetik vitreoretinal komplikasyonların cerrahi tedavisi
• Üveitik retina komplikasyonlarının yönetimi
• Çocuklarda retina hastalıkları ve prematüre retinopatisi

Retina Dekolmanı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Prof. Dr. Nilüfer Berker — Göz Kliniği

Telefon: +(90) 538 404 11 45
Web: www.niluferberker.com

Adres: Kızılırmak Mah. 1450 Sok. ATM Plaza B Blok No: 1/75
Çukurambar — Çankaya / Ankara

Uzmanlık Alanları: Retina Cerrahisi  ·  Vitrektomi  ·  Katarakt Cerrahisi  ·  Üveit Tedavisi

Kaynaklar

• American Academy of Ophthalmology. Preferred Practice Pattern: Posterior Vitreous Detachment, Retinal Breaks, and Lattice Degeneration. 2019.
• Wilkinson CP, Rice TA. Michels Retinal Detachment. 2nd ed. Mosby; 1997.
• Heimann H, et al. Scleral buckling versus primary vitrectomy in rhegmatogenous retinal detachment. Ophthalmology. 2007.
• Adelman RA, et al. Primary vitrectomy for rhegmatogenous retinal detachment repair. Surv Ophthalmol. 2019.
• Feltgen N, et al. Multicenter study of the European Society of Retina Specialists (EURETINA). 2016.
• Lumi X, et al. Incidence of retinal detachment in Slovenia from 2003 to 2011. Eye. 2014.