Romatizmal hastalıklar yalnızca eklemleri etkilemez. Bağışıklık sistemindeki inflamasyon gözün iç dokularını da etkileyebilir ve bazı hastalarda üveit gelişebilir. Bu nedenle romatizmal hastalıklar ve üveit arasındaki ilişki, özellikle yeni tanı alan hastalar ve JİA’lı çocukların aileleri için önemlidir.

Yetişkinlerde üveit bazen ani göz ağrısı, kızarıklık, ışık hassasiyeti ve bulanık görmeyle ortaya çıkarken çocuklarda tablo çok daha sessiz olabilir. Özellikle juvenil idiyopatik artrit yani JİA ile ilişkili üveit, göz dışarıdan tamamen normal görünürken ilerleyebilir.

Bu nedenle romatoloji hastasında göz muayenesi yalnızca göz şikâyeti olduğunda değil, bazı hastalıklarda düzenli tarama amacıyla da yapılır.

Romatizma Gözü Neden Etkiler?

Romatizma göze vurur mu sorusunun yanıtı evettir. Ancak bu, her romatizma hastasında mutlaka göz tutulumu gelişeceği anlamına gelmez.

Romatizmal hastalıkların önemli bir bölümünde bağışıklık sistemi normalden farklı şekilde çalışır ve vücudun kendi dokularında inflamasyon gelişebilir. Bu inflamasyon eklemlerle sınırlı kalmayabilir. Gözün iris, siliyer cisim, koroid ve bazı durumlarda retina gibi yapıları da etkilenebilir.

Göz içindeki bu inflamasyon genel olarak üveit başlığı altında değerlendirilir.

Üveit gözün hangi bölümünün etkilendiğine göre farklı biçimlerde sınıflandırılabilir. Ön üveit, orta üveit ve arka üveit gibi farklı tiplerin belirtileri ve seyri aynı değildir

Romatoloji hastasında göz tutulumu bazen romatolojik hastalık tanısından sonra ortaya çıkar. Bazı kişilerde ise üveit, sistemik hastalık fark edilmeden önce gelişebilir.

Üveitle İlişkili Romatizmal Hastalıklar

Her romatolojik hastalık aynı tip göz tutulumuna yol açmaz. Bazı hastalıklarda ani başlayan ağrılı bir ön üveit daha sık görülürken, bazı çocukluk çağı hastalıklarında inflamasyon uzun süre hiçbir belirti vermeyebilir.

Ankilozan Spondilit ve HLA-B27

Ankilozan spondilit göz tutulumu denildiğinde en sık akla gelen sorun akut ön üveittir.

Bu tablo çoğunlukla ani başlar. Hasta bir gözünde belirgin kızarıklık, ağrı ve ışığa bakmakta zorlanma fark edebilir. Görme bulanıklaşabilir ve gözün içinde hassasiyet hissedilebilir.

Ataklar genellikle tek gözde başlasa da zaman içinde diğer gözde de görülebilir.

Ankilozan spondilit ve diğer bazı spondiloartritlerde HLA-B27 adı verilen genetik belirteçle ilişki bulunabilir. HLA-B27 üveit ifadesi de bu nedenle sık kullanılır.

Ancak HLA-B27 pozitif olmak, kişinin mutlaka üveit olduğu veya ileride kesin olarak üveit geliştireceği anlamına gelmez. HLA-B27 yalnızca risk değerlendirmesinde kullanılan parçalardan biridir.

Benzer şekilde bir hastada üveit gelişmesi de tek başına ankilozan spondilit tanısı koydurmaz. Eklem yakınmaları, bel ağrısı, romatolojik muayene ve diğer bulgular birlikte değerlendirilir.

Psoriatik Artrit

Psoriatik artriti olan bazı hastalarda üveit gelişebilir. Göz tutulumu aniden kızarıklık ve ağrıyla başlayabileceği gibi daha sinsi şekilde de ilerleyebilir.

Psoriatik artritte üveit bazı hastalarda iki gözü etkileyebilir veya tekrarlayan ataklarla seyredebilir. Bu nedenle yeni başlayan göz ağrısı, kızarıklık veya görme bulanıklığı olduğunda yalnızca göz yorgunluğu olarak düşünülmemelidir.

Romatoloji kontrolünde göz belirtilerinin de sorgulanması önemlidir.

İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları yalnızca sindirim sistemini etkilemez. Gözde üveit gibi ek bulgular gelişebilir.

Üveit, bağırsak yakınmalarının arttığı dönemle aynı anda ortaya çıkabileceği gibi bağırsak şikâyetleri sakin olduğu sırada da görülebilir.

Juvenil İdiyopatik Artrit JİA

JİA ile ilişkili üveitin en önemli özelliği, çocuklarda uzun süre belirti vermeden ilerleyebilmesidir.

JİA göz muayenesi bu nedenle yalnızca çocuk gözünü kızarttığında veya ağrı söylediğinde yapılmaz. Düzenli göz taraması hastalığın takibinin bir parçasıdır.

Çocuğun gözü dışarıdan tamamen normal görünebilir. Ağrı olmayabilir. Işık hassasiyeti gelişmeyebilir. Çocuk görme azalmasını fark etmeyebilir veya bunu ifade edemeyebilir.

Buna rağmen biyomikroskop adı verilen özel mikroskopla yapılan göz muayenesinde ön kamarada inflamasyon saptanabilir.

JİA’da üveitin sessiz seyredebilmesi, düzenli taramanın neden bu kadar önemli olduğunu açıklar.

Muayene aralıkları her çocukta aynı değildir. Risk değerlendirilirken:

• JİA’nın alt tipi
• Çocuğun tanı aldığı yaş
• Hastalığın ne kadar süredir bulunduğu
• ANA durumu
• Daha önce üveit gelişip gelişmediği

gibi faktörler dikkate alınır.

Yüksek riskli bazı çocuklarda göz muayeneleri yaklaşık 3 aylık aralıklarla planlanabilir. Daha düşük riskli gruplarda ise kontroller daha seyrek olabilir.

Burada önemli olan ailelerin kendi kendine sabit bir takvim belirlememesi, çocuk romatolojisi ve göz hekimi tarafından oluşturulan tarama programını takip etmesidir.

Behçet Hastalığı

Behçet hastalığında göz tutulumu daha ciddi ve tekrarlayıcı seyredebilir.

Üveit gözün ön kısmıyla sınırlı kalabileceği gibi retina ve retina damarlarını da etkileyebilir. Atak sırasında bulanık görme, uçuşmalar, kızarıklık veya belirgin görme azalması gelişebilir.

Tedavi hastalığın göz ve sistemik bulgularına göre planlanır.

Romatizma Hastasında Üveit Belirtileri

Romatoloji hastasında üveit geliştiğinde belirtiler hastalığın tipine ve gözün hangi bölümünün etkilendiğine göre değişebilir.

En sık görülebilen belirtiler şunlardır:

• Gözde kızarıklık
• Göz ağrısı
• Işığa karşı hassasiyet
• Bulanık görme
• Göz önünde uçuşmalar
• Görme alanında değişiklik
• Görmede ani veya giderek artan azalma

Özellikle ankilozan spondilit ve HLA-B27 ilişkili ön üveitte kızarıklık, ağrı ve ışık hassasiyeti daha belirgin olabilir.

Ancak JİA’da aynı yaklaşım geçerli değildir. Çocuklarda üveit göz tamamen sakin görünürken ilerleyebilir.

Dolayısıyla gözün kızarmaması veya çocuğun ağrıdan şikâyet etmemesi, gözde inflamasyon bulunmadığını kesin olarak göstermez.

Ani başlayan ağrılı, kızarık ve ışığa hassas göz ise romatoloji hastasında göz muayenesinin geciktirilmemesi gereken bir durumdur.

Göz Muayenesi Ne Sıklıkla Yapılmalı?

Göz muayenesinin sıklığı romatolojik hastalığın türüne, hastanın yaşına, daha önce göz tutulumu olup olmadığına ve kullanılan tedavilere göre değişir.

Yetişkin bir ankilozan spondilit hastasında daha önce hiç üveit görülmemişse yaklaşım ile tekrarlayan üveit atakları geçiren bir hastanın takip planı aynı olmayabilir.

JİA’da ise daha yapılandırılmış göz taraması gerekir.

Özellikle küçük yaşta JİA tanısı alan, belirli hastalık alt tiplerine sahip ve ANA pozitifliği bulunan çocuklar daha yüksek risk grubunda olabilir.

Bu grupta kontroller yaklaşık üç aylık aralıklarla planlanabilir. Risk azaldıkça muayene aralığı uzatılabilir.

Daha önce üveit gelişmiş bir çocukta ise yalnızca tarama programı değil, mevcut göz inflamasyonunun durumuna göre daha sık takip gerekebilir.

Bu nedenle ailelerin yalnızca eklem şikâyetlerinin iyi olmasına bakarak göz kontrollerini bırakmaması gerekir. Eklem hastalığının sakin olması gözde mutlaka inflamasyon olmadığı anlamına gelmez.

Romatoloji ve Göz Hekimi Birlikte Nasıl Çalışır?

Romatolojik hastalıklarda üveitin yönetimi çoğu zaman iki branşın birlikte çalışmasını gerektirir.

Romatoloji hekimi eklem, cilt, bağırsak veya diğer sistemik bulguları takip eder. Göz hekimi ise gözdeki inflamasyonun hangi bölgede bulunduğunu, ne kadar aktif olduğunu ve görmeyi etkileyen bir komplikasyon gelişip gelişmediğini değerlendirir.

Bu iş birliği özellikle şu durumlarda önemlidir:

• İlk kez üveit geliştiğinde
• Üveit atakları tekrarladığında
• Steroid damla uzun süre kullanılıyorsa
• Göz inflamasyonu sık tekrarlıyorsa
• Bağışıklık sistemini düzenleyen sistemik tedavi planlanıyorsa
• Göz tansiyonunda yükselme saptandıysa
• Katarakt gelişmeye başladıysa
• JİA’lı çocukta sessiz üveit saptandıysa

Bazı hastalarda eklem yakınmaları iyi kontrol altındayken gözde inflamasyon devam edebilir. Bazılarında ise tam tersi olabilir.

Bu nedenle tedavi yalnızca bir organın durumuna göre değil, hastalığın bütünü değerlendirilerek planlanır.

Tedavide Kullanılan İlaçlar ve Göze Etkileri

Üveit tedavisi gözde inflamasyonun bulunduğu bölgeye ve şiddetine göre değişir.

Ön üveitte steroid içeren göz damlaları inflamasyonu kontrol etmek amacıyla sık kullanılan tedaviler arasındadır. Ancak bu damlaların kontrolsüz veya uzun süre kullanılması uygun değildir.

Steroid damlalar bazı kişilerde göz içi basıncının yükselmesine yol açabilir. Bu nedenle tedavi devam ederken göz tansiyonunun belirli aralıklarla ölçülmesi gerekebilir.

Uzun süreli veya yoğun steroid kullanımı katarakt gelişme riskini de artırabilir.

Bu iki olasılık, steroid damlaların kullanılmaması gerektiği anlamına gelmez. Asıl önemli olan ilacın gerekli olduğunda uygun doz ve sürede, göz hekimi kontrolünde kullanılmasıdır.

Göz tansiyonu yükselirse ek takip veya tedavi planlanabilir. Bu yazının kapsamında glokom cerrahisi ayrıntısına girilmesine gerek yoktur.

Romatolojik hastalığın kendisini kontrol etmek amacıyla kullanılan bağışıklık düzenleyici sistemik tedaviler de bazı hastalarda göz inflamasyonunun kontrolüne yardımcı olabilir.

Özellikle tekrarlayan, dirençli veya steroid ihtiyacı sürekli hale gelen üveitte romatoloji ve göz hekimi tedavi planını birlikte değerlendirebilir.

Sık Sorulan Sorular