Katarakt tanısı konduğunda ameliyatın hemen yapılması her zaman gerekli değildir. Katarakt ameliyatı ne zaman yapılmalı sorusunun en pratik yanıtı, kataraktın görme kalitesini ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemeye başladığı zamandır. Gece araç kullanırken farlardan rahatsız olmak, okumakta zorlanmak, merdivenleri seçememek veya yüzleri eskisi kadar net görememek ameliyat zamanının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Kataraktın yalnızca varlığı değil, kişiye ne kadar sorun çıkardığı önemlidir. Başlangıç düzeyindeki bir katarakt yıllarca yalnızca takip edilebilirken başka bir kişide daha erken dönemde günlük yaşamı ciddi biçimde sınırlayabilir.

Bu nedenle ameliyat kararında yaş, tek bir görme değeri veya kataraktın kaç yıldır bulunduğundan çok, kişinin gerçek yaşamındaki görme ihtiyacı dikkate alınır.

Kısa Cevap: Görme Günlük Hayatınızı Etkilediğinde

Katarakt ameliyatı genellikle katarakt nedeniyle oluşan görme azalması kişinin günlük hayatını zorlaştırmaya başladığında düşünülür.

Doktorunuz kataraktın başladığını söylemiş ancak henüz ameliyat önermemişse bu, kataraktın görmenizi yeterince etkilemediği anlamına gelebilir. Bu dönemde düzenli kontrollerle ilerleme takip edilebilir.

Buna karşılık gözlük değişikliğine rağmen aşağıdaki sorunlar belirginleşiyorsa ameliyat zamanı yeniden değerlendirilebilir:

• Gece araç kullanırken farların aşırı dağılması
• Televizyon altyazılarını seçmede zorlanma
• Kitap veya gazete okurken daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Yüzleri uzaktan tanımakta güçlük
• Merdiven basamaklarını veya kaldırım kenarlarını ayırt etmede zorlanma
• Bilgisayar ve telefon ekranında netlik kaybı
• İş veya hobilerin görme nedeniyle kısıtlanması

Buradaki önemli nokta, herkes için geçerli tek bir ameliyat zamanı bulunmamasıdır.

Örneğin aktif olarak araç kullanan bir kişinin gece görüşündeki azalma günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyebilirken araç kullanmayan ve yakın aktivitelerini rahat sürdüren başka bir kişi aynı düzeydeki kataraktla daha uzun süre rahat edebilir.

Kataraktın Olgunlaşmasını Beklemek Gerekir mi?

Katarakt olgunlaşmasını beklemek geçmişte sık kullanılan bir yaklaşımdı. Ancak günümüzde çoğu hastada kataraktın tamamen ilerlemesini beklemek gerekli değildir.

Eski cerrahi yöntemlerde göz merceğinin belirli bir sertliğe ve olgunluğa ulaşması ameliyat açısından önemli olabiliyordu. Günümüzde kullanılan modern cerrahi tekniklerle ameliyat zamanlaması daha çok hastanın görme kalitesi ve günlük ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Bu nedenle başlangıç düzeyinde kataraktınız varsa ve günlük hayatınızı rahat sürdürebiliyorsanız hemen ameliyat olmanız gerekmeyebilir.

Ancak katarakt görmenizi belirgin biçimde azaltmaya başlamışsa yalnızca daha fazla olgunlaşmasını beklemek amacıyla ameliyatı ertelemek de gerekli değildir.

İleri derecede bekletilen katarakt zaman içinde daha yoğun ve sert hale gelebilir. Bazı hastalarda bu durum ameliyatın teknik özelliklerini etkileyebilir.

Dolayısıyla doğru yaklaşım ne her kataraktı hemen ameliyat etmek ne de mutlaka son aşamaya gelmesini beklemektir.

Katarakt Ameliyatına Karar Verirken Bakılan Kriterler

Katarakt ameliyatı kararı yalnızca muayene odasındaki harf tablosuna bakılarak verilmez.

Görme keskinliği önemli olmakla birlikte kişinin gerçek hayat performansı da değerlendirilmelidir.

Görme Keskinliği ve Kontrast

Görme keskinliği, farklı büyüklükteki harf veya sembolleri ne kadar iyi seçebildiğinizi gösterir. Ancak bu test günlük hayattaki görme kalitesinin tamamını yansıtmayabilir.

Bazı hastalar muayene sırasında harfleri okuyabilir ancak özellikle düşük ışıkta belirgin zorluk yaşayabilir.

Bunun nedenlerinden biri kontrast duyarlılığındaki azalmadır. Kontrast duyarlılığı, birbirine yakın tonları ayırt etme yeteneğidir.

Örneğin:

Beyaz zemin üzerindeki siyah yazıyı okuyabiliyor olabilirsiniz ancak gri havada kaldırım kenarını seçmekte zorlanabilirsiniz.

Bu nedenle ameliyat kararı verirken yalnızca kaç satır okuduğunuz değil, görmenin günlük yaşamda ne kadar işlevsel olduğu önemlidir.

Okuma, Ekran, İş Hayatı

Katarakt yalnızca uzaktaki görüntüleri etkilemez.

Kitap okumak, telefon ekranındaki küçük yazıları görmek, bilgisayarda çalışmak veya ayrıntılı el işi yapmak da zorlaşabilir.

Bazı hastalar daha parlak ışık kullanmaya başladığını, yazıları büyüttüğünü veya eskiden rahat yaptığı işleri artık daha yavaş yaptığını fark eder.

Özellikle hassas görme gerektiren mesleklerde veya yoğun ekran kullanan kişilerde kataraktın günlük etkisi daha erken hissedilebilir.

Bu nedenle ameliyat zamanı kişinin işi, hobileri ve görme beklentileriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ameliyatı Geciktirmenin Riskleri

Her katarakt tanısından sonra hızlı biçimde ameliyat olunması gerekmez. Ancak katarakt ameliyatı için geç kalmak, görme kalitesinin giderek azalmasına ve günlük yaşamın zorlaşmasına yol açabilir.

Katarakt ilerledikçe gözün doğal merceği daha yoğun hale gelir. Görme daha puslu olabilir, renkler daha soluk algılanabilir ve özellikle düşük ışıkta hareket etmek zorlaşabilir.

Bunun günlük yaşam açısından bazı sonuçları olabilir:

• Merdiven veya kaldırım farklarını görmek zorlaşabilir.
• Düşme riski artabilir.
• Gece araç kullanmak güçleşebilir.
• Küçük yazılar veya ilaç kutuları daha zor okunabilir.
• Tek başına dışarı çıkmak veya alışveriş yapmak zorlaşabilir.
• Kişinin bağımsız hareket etme isteği azalabilir.

Çok ileri derecede sertleşmiş katarakt bazı hastalarda ameliyatı teknik olarak daha güç hale de getirebilir.

Ancak birkaç hafta ya da planlı bir değerlendirme süresi beklemek ile yıllarca ilerlemiş kataraktı tedavisiz bırakmak aynı şey değildir.

Katarakt ameliyatı çoğu durumda planlı bir cerrahidir. Karar, hastanın ihtiyaçları ve göz muayenesi birlikte değerlendirilerek verilebilir.

Hangi Durumlarda Katarakt Ameliyatı Erken Planlanır?

Erken katarakt ameliyatı, katarakt henüz çok ileri görünmese bile bazı hastalarda gündeme gelebilir.

Bunun en sık nedeni görmenin kişinin günlük hayatını beklenenden daha fazla etkilemesidir.

Örneğin profesyonel olarak araç kullanan, ayrıntılı görme gerektiren bir iş yapan veya gece görüşündeki azalma nedeniyle günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlanan bir kişide ameliyat daha erken değerlendirilebilir.

Bazen katarakt başka bir göz hastalığının değerlendirilmesini de zorlaştırabilir.

Göz merceğinin bulanıklığı retina ve makulanın ayrıntılı incelenmesini engelliyorsa veya başka bir göz tedavisinin planlanmasını güçleştiriyorsa ameliyat zamanlaması buna göre değişebilir.

Bazı gözlerde katarakt gözün ön bölümündeki anatomiyi veya göz içi basıncıyla ilişkili değerlendirmeleri de etkileyebilir. Böyle durumlarda yalnızca görme seviyesi değil gözün genel sağlığı dikkate alınır.

Diyabet ve Retina Hastalığı Olanlar

Diyabeti olan bir hastada katarakt ameliyatının zamanı yalnızca merceğin bulanıklığına bakılarak belirlenmez.

Diyabetik retinopati veya makula ödemi gibi retina problemleri bulunuyorsa retina durumu da değerlendirilmelidir.

Katarakt bazen göz dibinin yeterince görülmesini zorlaştırabilir. Böyle bir durumda retina hastalığının takibi veya gerekli tedavilerin planlanabilmesi için katarakt ameliyatının zamanlaması farklı olabilir.

Diğer taraftan diyabeti bulunan herkesin katarakt ameliyatının erkene alınması gerekmez.

Karar, kataraktın görmeye etkisi, retina bulguları ve kişinin genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

Üveit Hastalarında Ameliyat Zamanlaması

Üveit hastalarında katarakt gelişimi görülebilir ve ameliyat zamanlaması daha dikkatli planlanır.

Buradaki temel konu yalnızca kataraktın ne kadar ilerlediği değildir. Göz içindeki iltihabın durumu da önemlidir.

Üveitin aktif olduğu dönem ile göz içindeki iltihabın sakin olduğu dönem aynı şekilde değerlendirilmez. Mümkün olduğunda inflamasyonun kontrol altında olduğu bir dönemde ameliyat planlanması tercih edilir.

Ameliyat öncesi ve sonrası takip de standart katarakt hastasına göre farklı olabilir.

Bu nedenle üveiti bulunan bir hastada ameliyat zamanı kişiye özel belirlenir.

İki Göz Aynı Anda mı Ameliyat Edilir?

Katarakt çoğu zaman iki gözde birden gelişir ancak iki gözün aynı hızda ilerlemesi gerekmez.

Bir göz diğerine göre daha bulanık görebilir veya günlük yaşamı daha fazla etkileyebilir. Bu durumda öncelikle daha fazla sorun oluşturan göz ameliyat edilebilir.

İkinci gözün zamanı ise ilk gözün iyileşmesi, iki göz arasındaki görme farkı ve hastanın günlük ihtiyaçları dikkate alınarak planlanabilir.

Bazı merkezlerde ve seçilmiş hastalarda iki gözün aynı gün ameliyat edilmesi de değerlendirilebilir. Ancak bu yaklaşım her hasta için uygun değildir.

Karar verirken gözlerin yapısı, eşlik eden hastalıklar, cerrahi plan ve kişinin genel sağlık durumu dikkate alınır.

Bu nedenle iki gözün aynı gün mü yoksa farklı tarihlerde mi ameliyat edilmesi gerektiğine dair herkes için geçerli tek bir kural yoktur.

Katarakt Ameliyatı İçin Yaş Sınırı Var mı?

Katarakt ameliyatı yaş sınırı açısından yalnızca doğum tarihine bakılarak karar verilen bir cerrahi değildir.

Kataraktın ileri yaşlarda daha sık görülmesi nedeniyle hastaların önemli bir bölümü 60, 70 veya 80 yaş üzerindedir. Ancak ileri yaş tek başına ameliyata engel değildir.

Değerlendirmede şu faktörler daha önemlidir:

• Kataraktın görmeyi ne kadar etkilediği
• Gözün genel yapısı
• Retina ve optik sinirin durumu
• Hastanın genel sağlık durumu
• Kullanılan ilaçlar
• Eşlik eden kronik hastalıklar
• Ameliyatın kişinin günlük yaşamına sağlayacağı katkı

Dolayısıyla 80 yaşında bir hastanın yalnızca yaşı nedeniyle katarakt ameliyatından vazgeçilmesi gerekmez. Genel sağlık durumu uygun ve görme kaybının temel nedeni kataraktsa ameliyat değerlendirilebilir.

Bunun tersi de geçerlidir. Katarakt yalnızca ileri yaş hastalığı değildir. Travma, bazı sistemik hastalıklar, kullanılan bazı ilaçlar veya farklı göz hastalıkları nedeniyle daha genç yaşlarda da gelişebilir.

Ameliyat Öncesi Hazırlık ve Ölçümler

Katarakt ameliyatından önce yalnızca kataraktın varlığına bakılmaz. Gözün genel yapısının ve ameliyat sonrasında beklenen görmenin değerlendirilmesi gerekir.

Öncelikle görme keskinliği ölçülür. Gözlük numarası değerlendirilir ve kataraktın görmeye ne ölçüde katkıda bulunduğu belirlenmeye çalışılır.

Biyomikroskopik muayenede kornea, göz merceği ve gözün ön bölümü incelenir. Göz tansiyonu ölçülür.

Retina ve makulanın durumu da önemlidir. Özellikle diyabeti, sarı nokta hastalığı veya başka retina problemi bulunan kişilerde ameliyat öncesi retina değerlendirmesi yapılır. Gerektiğinde OCT gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Göz içine yerleştirilecek merceğin gücünün hesaplanması için biyometri ölçümleri yapılır. Bu ölçümlerde gözün uzunluğu ve korneanın eğriliği gibi özellikler değerlendirilir.

Göz içi mercek seçimi de kişinin göz yapısına ve görme beklentilerine göre planlanır. 

Ameliyat öncesinde kişinin kullandığı ilaçlar, kronik hastalıkları ve daha önce geçirdiği göz ameliyatları da doktora bildirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular